Twijfel (2)

Ik check een zojuist door mij geschreven tekst. Zoon leest over mijn schouder mee. Hij struikelt over het woord intuïtief.  Voor hem een onbekend en daardoor betekenisloos woord. Ik help hem met de uitspraak en leg de betekenis uit.
‘Dus het betekent eigenlijk dat je iets per ongeluk weet,’ is zijn conclusie. Ik moet lachen. Misschien is dat het wel, is er bij intuïtief weten gewoon sprake van een toevalstreffer.

Al eerder schreef ik een stuk over intuïtie in een poging jou je ongelijk te bewijzen. Dat dat niet in een keer lukte, verbaasde me niet. Ik had er immers nog veel te weinig over uitgezocht. Daarom speurde ik naar artikelen op internet en las Intuïtie van Malcolm Gladwell.
Gladwell, een wetenschapsjournalist, heeft met dit boek een verzameling voorbeelden gebundeld waaruit blijkt dat intuïtie niet alleen echt bestaat, maar dat het ook een krachtig instrument kan zijn om betere keuzes te maken. Het zijn enkel beschrijvingen van de intuïtieve beslissers, nergens staat hoe het proces precies werkt. Ik voel me daardoor nogal onthand. Hoe weet ik nu zeker of ik er ook gebruik van kan maken?

Ik lees het boek nog eens, langzamer, met meer aandacht. Uit de beschrijvingen blijkt dat de intuïtieve beslissers gebruik maakten van jarenlange ervaring. De brandweercommandant die zijn mannen uit de brandende woning stuurde, enkele seconden voordat die woning instortte. De expert op het gebied van Griekse beeldhouwkunst die direct na de onthulling van een zorgvuldig op echtheid gecontroleerde kouros wist dat het beeld nep was.
Het zegt me weinig. Een snelle en onbewuste beslissing in je eigen expertise is logisch te verklaren en geeft meteen een handleiding: veel tijd en aandacht besteden aan je eigen vakgebied.
Maar hoe werkt het dan wanneer je ergens niet in gespecialiseerd bent?

Na een jaar tevergeefs proberen om zwanger te raken, bestelde ik op een vrijdagavond zonder nadenken een kop thee in de kroeg. Toen ik me realiseerde dat ik kennelijk dacht dat ik nu wel zwanger was, werd ik boos op mezelf. Ik dacht aan de teleurstellingen van de maanden ervoor. De machteloosheid die ik voelde wanneer ik de goedbedoelde tips die ik steeds kreeg netjes opvolgde en ik de maand erna weer bloedde. Waarom zou ik thee drinken, terwijl het veel waarschijnlijker was dat het ook deze keer niet gelukt zou zijn. De rest van de avond bestelde ik wijn, per slot van rekening was ik op stap. De zondagavond erop deed ik een positieve zwangerschapstest.
Wanneer ik in dit geval naar mijn eerste ingeving had geluisterd, had ik een betere keuze gemaakt. Pas nadat ik over die ingeving begon na te denken, kwam de twijfel. Ik zocht naar logica, naar argumenten en toen ik die niet vond, probeerde ik mezelf te beschermen tegen een nieuwe teleurstelling en koos ik verkeerd.

In de jaren negentig van de vorige eeuw lag er in bijna iedere huiskamer een boek uit de serie ‘Magic Eye’. Op elke pagina stond een 2D-patroon dat, als je maar lang genoeg staarde, transformeerde naar een 3D-object. Sommigen zagen het binnen enkele seconden, bij mij duurde het heel lang. Als ik het al zag.
De truc was dat je je overgaf aan het staren. Je moest eigenlijk niet kijken om het te kunnen zien. En ik keek. Altijd. Ik zocht de pagina af in de hoop dat het 3D-object zou verschijnen, bestudeerde de 2D-patronen zodat ik de logica erin zou ontdekken. Vaak verscheen het 3D-plaatje alleen als ik moe was, dan liet ik de controle sneller los.

b79e3e661bdaf3e897c5b67547d0de37

Misschien werkt dat bij intuïtie ook zo. Moet ik loslaten. Moet ik stoppen met denken, om te kunnen weten.

Een vriendin die ik lang niet meer had gezien kwam langs. Ze vertelde dat ze sinds kort verkering had. Ik luisterde naar haar verliefde geklets en vroeg me af hoe lang het zou duren voordat die relatie weer over was.
De vriendin ging samenwonen en ze kregen een kindje. Hun huisje zag eruit als op foto’s uit een woontijdschrift. In de draagdoek droegen ze om de beurt hun rustig slapende zoontje. Nog altijd ontzettend verliefd op elkaar.
Ik had er nog steeds een vreemd gevoel bij, maar dat schoof ik aan de kant. Ik was vermoedelijk te sceptisch en waarschijnlijk gewoon jaloers.
Hun relatie liep stuk, toen hun zoontje drie jaar was.
Ook hier wist ik het, zonder dat ik het kon uitleggen. Dat ik dat niet kon, nam ik mezelf kwalijk. Wanneer ik dan zo nodig een oordeel moest hebben, moest ik het wel kunnen beargumenteren.

Ik wil zó graag dat je ongelijk hebt. Dat het onzin is wat je zegt. Ik ben bang. Bang om gemakzuchtig te zijn. Bang om te lui te zijn om met valide argumenten te komen. Arrogant. Onzorgvuldig.
Terwijl je evengoed zou kunnen zeggen dat ik nu onzorgvuldig naar mijn vriendin ben geweest. Wat zou er gebeurd zijn als ik mijn gevoel over de relatie met haar gedeeld had? Als ik haar niet, zoals ik nu heb gedaan, sociaal wenselijk had gefeliciteerd, maar haar eerlijk vertelde dat ik vond dat ze niet zo goed bij elkaar pasten?

Wat zóu er dan gebeurd zijn? Zou ze boos of beledigd zijn geweest? Zou ze me de deur uit hebben gezet, omdat ik me zomaar met haar relatie bemoeide? Eigenlijk ben ik daar veel banger voor. Banger dat ánderen vinden dat ik gemakzuchtig ben. Te lui om met valide argumenten te komen. Arrogant. Dat dat me mijn relaties kost, mijn vriendschappen. Dat er niemand meer overblijft die me aardig vindt.

Zo gezegd zou je kunnen stellen dat het juist lui en gemakzuchtig is om niets te zeggen. Oneerlijk. En wat betekent het dat ik niet eerlijk ben naar de mensen om wie ik beweer te geven? Wat zegt het over mijn vriendschappen wanneer ik ze kwijt zou raken als ik écht zou zeggen wat ik denk? Ik wil graag dat je ongelijk hebt, omdat ik er dan niets mee hoef. Omdat ik, als ik accepteer dat je gelijk hebt, me niet langer kan verschuilen achter onkunde. Omdat ik ook eerlijk wil zijn. Het kan niet allebei.

Wanneer ik geloof dat je gelijk hebt, krijg ik er een verantwoordelijkheid bij. Dan moet ik stoppen met nadenken over hóe ik weet wat ik weet, en juist veel meer aandacht besteden aan bewust kiezen wat ik vervolgens met dat weten doe.

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s